Temsilcilik Zorunluluğu ve Ekonomik Etkileri
Türkiye'de sosyal medya şirketlerine uygulanan temsilcilik zorunluluğunun yalnızca kağıt üzerinde kaldığı belirtiliyor. Uzmanlar, dijital reklam gelirlerinin hızla artmasına rağmen, bu gelirlerin yurt dışına aktarılmasının ciddi bir ekonomik kayba yol açtığını savunuyor.
Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık ile hukukçu Prof. Dr. Murat Volkan Dülger'in değerlendirmelerine göre, Türkiye'de aktif bir ofis yapısı kurmayan küresel platformlar, hem hukuki süreçleri zorlaştırmakta hem de vergi kaybına neden olmaktadır. 2024 yılında 158 milyar TL olarak öngörülen dijital reklam harcamalarının, 2025'te 200 milyar TL'ye yükselmesi bekleniyor. Ancak, bu bütçenin önemli bir kısmının yurt dışındaki platformlara aktarılması, Türkiye ekonomisinde katma değer kaybı ve cari açık baskısı yaratıyor.
Sembolik Temsilcilikler
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, 2020 yılında yapılan yasal düzenlemeyle, günlük erişimi 1 milyonu aşan sosyal medya platformlarına temsilcilik açma zorunluluğu getirildiğini hatırlatıyor. Ancak, bu yükümlülüğün yeterince uygulanmadığı görülüyor. Kırık, 'Bu şirketler kağıt üzerinde temsilcilik açtı ancak Türkiye'de aktif bir ofis yapısı oluşturulmadı. Mahkemeler bilgi talep ettiğinde genellikle 'veriler yurt dışında' yanıtını alıyoruz. Bu durum, temsilciliklerin işlevini ortadan kaldırıyor.' diyor.
Reklam Gelirleri ve Vergi Sorunları
Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte reklam pastasının büyüdüğüne dikkat çeken Kırık, '2024'te dijital reklamlara ayrılan pay 158 milyar TL iken, 2025'te bu rakam 200 milyar TL'ye çıkacak. Ancak bu gelirlerin büyük bir kısmı yurt dışı merkezli platformlara gidiyor.' şeklinde konuşuyor. Geleneksel medyanın gelir kaybı yaşaması, yerli medya yapısının zayıflamasına ve istihdam kaybına neden oluyor.
Kırık, ayrıca dijital hizmet vergisindeki düşüşe de dikkat çekiyor. 2025'te yüzde 7,5 olan verginin 2026'da yüzde 5'e, 2027'de ise yüzde 2,5'e gerilemesi bekleniyor. Bu durum, Türkiye ekonomisi açısından ciddi bir kayıp anlamına geliyor.
Hukuki Formaliteler ve Gerçekler
İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Volkan Dülger, sosyal medya şirketlerinin Türkiye'deki temsilciliklerinin daha çok hukuki taleplere yanıt vermek amacıyla kurulduğunu belirtiyor. Dülger, 'Bu yapılar gerçek bir şirket şubesi gibi değil, sınırlı fonksiyona sahip yapılar.' diyor.
Influencer Ekonomisi
Dülger, sosyal medya üzerinden yapılan reklamların e-ticaretin en önemli unsurlarından biri haline geldiğini belirtiyor. Influencer ekonomisi ciddi bir büyüklüğe ulaşırken, bu gelirlerin vergilendirilmesi konusunun tartışmalı olduğunu ifade ediyor.
Türkiye'nin Çifte Riski
Uzmanlar, sosyal medya şirketlerinin Türkiye'de gerçek bir ekonomik ve hukuki varlık göstermemesinin, yerli medyanın küçülmesine ve milyarlarca liralık reklam gelirinin yurt dışına çıkmasına neden olduğunu vurguluyor. Bu durum, Türkiye'nin cari açığını artırıyor.
