rtış doğrudan hesaba yatan tutara değil, önce kök aylığa uygulandı.
Kök aylık zamlandıktan sonra ortaya çıkan rakam, yeni en düşük emekli aylığı sınırı olan 23 bin 552 TL ile karşılaştırıldı. Kök aylığı bu tutarın altında kalanların maaşı Hazine desteğiyle 23 bin 552 TL’ye tamamlandı.
Bu nedenle bazı emekliler zam almış gibi görünse de hesaplarına yatan tutarda sınırlı değişim yaşandı.
Asıl sorun kök aylıkta ortaya çıktı
SGK uzmanlarının dikkat çektiği noktaya göre, en düşük emekli aylığı alanların sayısındaki artış emekli sayısının bir anda yükselmesinden kaynaklanmadı. Sorun, taban aylık sınırının yukarı çekilmesiyle daha önce bu sınırın üzerinde kalan çok sayıda kişinin yeniden aynı gruba dahil olmasıyla ortaya çıktı.
Örneğin kök aylığı 18 bin TL olan bir emeklinin aylığı zam sonrası 21 bin TL’nin üzerine çıkıyor. Ancak bu tutar 23 bin 552 TL’lik yeni tabanın altında kaldığı için emekliye yine taban aylık ödeniyor.
Benzer şekilde kök aylığı 20 bin TL civarında olan bir emekli de zam sonrası yeni sınırın hemen altında kalabiliyor. Bu durumda yıllarca daha fazla prim ödemiş olan kişilerle daha düşük kök aylığı bulunan kişiler aynı maaşı almaya başlıyor.
En düşük aylık alanların sayısı neden arttı?
Önceki dönemde en düşük emekli aylığı 20 bin TL olarak uygulanıyordu. Kök aylığı 18 bin, 19 bin veya 20 bin TL olan bazı emekliler, yapılan zamlarla bu sınırın üzerine çıkmıştı. Ancak yeni taban 23 bin 552 TL’ye yükselince aynı kişiler bu kez yeniden taban aylığın altında kaldı.
Bu tablo, en düşük emekli aylığı alanların sayısının yaklaşık 4,7 milyondan 5,5 milyona yükselmesine yol açtı. Yani artışın önemli bölümü yeni emeklilerden değil, mevcut emeklilerin yeniden taban maaş kapsamına girmesinden kaynaklandı.
Örnek hesaplama
| Kök aylık | Zam sonrası kök aylık | Ödenecek aylık |
|---|---|---|
| 15.000 TL | 17.664 TL | 23.552 TL |
| 18.000 TL | 21.197 TL | 23.552 TL |
| 19.000 TL | 22.374 TL | 23.552 TL |
| 20.000 TL | 23.552 TL | 23.552 TL |
| 20.500 TL | 24.140 TL | 24.140 TL |
| 25.000 TL | 29.440 TL | 29.440 TL |
Tabloda görüldüğü gibi kök aylığı 23 bin 552 TL’nin altında kalanlar aynı taban tutara tamamlanıyor. Kök aylığı bu sınırı aşanlar ise kendi zamlı maaşını almaya devam ediyor.
Prim ödeyenle düşük prim ödeyen arasındaki fark azalıyor
Uzmanlara göre bu sistemin en tartışmalı tarafı, prim günü ve prime esas kazanç farkının maaşlara yeterince yansımaması. Uzun yıllar çalışan, daha fazla prim ödeyen veya daha yüksek kazanç üzerinden sigortalı gösterilen kişilerin bir bölümü, taban aylık uygulaması nedeniyle daha düşük prim ödeyenlerle aynı maaşı alabiliyor.
Taban aylık uygulaması düşük gelirli emekliler için koruyucu bir adım olarak görülüyor. Ancak kök aylıklar yeterince güçlenmediği sürece her yeni taban artışında daha fazla emeklinin aynı maaş seviyesinde buluşması bekleniyor.
Emekli için kritik soru değişti
Temmuz zammı sonrası emekliler için asıl belirleyici soru artık “Maaşıma kaç lira zam geldi?” değil, “Kök aylığım yeni taban aylığın üzerine çıktı mı?” oldu.
Kök aylık 23 bin 552 TL’nin altında kaldığı sürece maaş Hazine desteğiyle tabana tamamlanacak. Bu sınırın üzerinde kalanlar ise zamlı kök aylığını doğrudan alabilecek.
Bu nedenle milyonlarca emekli için Temmuz zammının gerçek etkisi, e-Devlet’te görünen kök aylık ve ödeme bilgileri üzerinden daha net anlaşılacak.
