Yargının daha hızlı ve etkin işlemesi amacıyla hazırlanan 12. Yargı Paketi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda kabul edildi. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.
Kanunun büyük bölümü Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek. Ancak elektronik satış ve uzaktan duruşma gibi bazı maddeler için üç aylık geçiş süresi uygulanacak.
-
YARGI PAKETİNDE AF VAR MI?
Yeni yargı paketinde genel af, ceza indirimi veya tüm hükümlüleri kapsayan yeni bir infaz düzenlemesi bulunmuyor.
Paket daha çok hukuk yargılamalarının hızlandırılması, icra ve miras satışlarında yaşanan sorunların giderilmesi, mahkemelerin görev alanlarının yeniden düzenlenmesi ve Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının ardından oluşan hukuki boşlukların doldurulmasına yönelik maddelerden oluşuyor.
Bu nedenle düzenleme, kamuoyunda zaman zaman gündeme gelen “mahkûmlara toplu tahliye” veya “genel af” beklentisini karşılayan bir paket değil.
MİRAS KALAN EV VE ARSALARIN SATIŞINDA YENİ KURAL
Paketin en dikkat çeken maddelerinden biri, miras yoluyla edinilen taşınmazların ortaklığın giderilmesi yoluyla satılmasıyla ilgili oldu.
Mirasçılar dışında başka bir kişinin mülkiyet hakkının bulunmadığı ev, arsa veya diğer taşınmazlarda satış kararı verilirse ilk açık artırma yalnızca taşınmazın sahibi olan mirasçılar arasında yapılacak.
Bu uygulama yalnızca bir kez gerçekleştirilecek. Mirasçılar arasındaki ilk artırmada taşınmazın tahmini değerinin tamamına ulaşılması gerekecek. İlk artırmada satış gerçekleşmezse ikinci artırmada diğer katılımcılar da ihaleye girebilecek.
Düzenlemeyle, aileden kalan bir taşınmazın doğrudan üçüncü kişilere geçmesinden önce mirasçılara satın alma fırsatı verilmesi amaçlanıyor.
İHALEYİ KAZANIP PARAYI YATIRMAYANA CEZA
İcra ve ortaklığın giderilmesi ihalelerinde en yüksek teklifi verdiği halde ihale bedelini süresi içerisinde yatırmayan kişiler için yeni yaptırımlar getiriliyor.
Buna göre, ihale bedelini yatırmayan kişinin teminatı iade edilmeyecek. Satış masrafları bu teminattan karşılanacak. Ayrıca teklifte bulunan kişiye, verdiği teklifin yüzde 5’i oranında idari para cezası uygulanacak.
İhaleyi kazanan kişinin satış isteyen alacaklı olması durumunda ise tahmini bedelin yüzde 10’u kendi alacağından düşülebilecek. Böylece gerçek bir satın alma niyeti olmadan yüksek teklif vererek ihalenin uzatılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
DEVLETİN MAHKEME KARARIYLA ÖDEYECEĞİ PARA İÇİN BİR AY SÜRE
Mahkeme kararıyla bir kişiye para, vekâlet ücreti veya yargılama gideri ödemesine hükmedilen kamu idaresi, başvuru tarihinden itibaren en geç bir ay içerisinde ödemeyi yapmak zorunda olacak.
Vatandaş veya avukatı, banka hesap numarasını yazılı olarak ilgili kamu kurumuna bildirecek. Kararda belirtilen tutar, faizi ve diğer ek ödemeleriyle birlikte bir ay içerisinde yatırılmazsa ilamlı icra takibi başlatılabilecek.
Ancak vatandaşın doğrudan icra takibine başlamadan önce ilgili kamu kurumuna yazılı başvuru yapması gerekecek.
IBAN KULLANDIRANLARLA İLGİLİ DÜZENLEME
Kamuoyunda “IBAN mağdurları” olarak bilinen banka hesabı kullandırma olayları da paket kapsamında ele alındı.
Dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna katılımı yalnızca banka hesabı, kredi kartı, ödeme hesabı veya kripto varlık hesabının kullanılmasını sağlayacak bilgi ve araçları başkasına vermekle sınırlı kalan kişiler hakkında verilecek ceza yarı oranında indirilebilecek.
Ancak düzenleme, banka hesabını başkasına kullandıran herkesin ceza almayacağı anlamına gelmiyor. Ceza indiriminin uygulanabilmesi için kişinin eyleminin yalnızca hesabın kullanılmasını sağlayan bilgileri vermekle sınırlı olması gerekecek. Her olay, dosyadaki delillere göre mahkeme tarafından ayrı ayrı değerlendirilecek.
DURUŞMALAR ARASINDA EN FAZLA ÜÇ AY OLACAK
Hukuk davalarının yıllarca sürmesine neden olan uzun duruşma aralıklarına karşı yeni bir sınırlama getirildi.
Yeni düzenlemeye göre hukuk mahkemelerinde iki duruşma arasındaki süre kural olarak üç aydan uzun olamayacak.
Bilirkişi incelemesinin uzaması, başka bir mahkemeden işlem yapılmasının beklenmesi veya davanın niteliğinden kaynaklanan zorunlu durumlarda hakim daha uzun bir süre belirleyebilecek. Ancak bu kararın gerekçesinin dosyada açıklanması gerekecek.
Bu maddeyle özellikle iş, tüketici, tazminat, tapu ve alacak davalarının daha kısa sürede tamamlanması amaçlanıyor.
KANUNİ FAİZ NASIL BELİRLENECEK?
Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu kapsamında faiz ödenmesi gerektiği halde taraflar arasında faiz oranı belirlenmemişse yeni hesaplama yöntemi kullanılacak.
Faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının bir önceki yılın 31 Aralık tarihinde kısa vadeli kredi işlemleri için uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i üzerinden belirlenecek.
Reeskont oranında 30 Haziran itibarıyla en az 5 puanlık değişiklik olması halinde, yılın ikinci yarısında yeni oranın yüzde 80’i uygulanacak.
Böylece kanuni faizin ekonomik koşullara ve piyasa oranlarına daha hızlı uyum sağlaması hedefleniyor.
HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASINDA YENİ DÖNEM
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, yani HAGB düzenlemesi de Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda yeniden düzenlendi.
İki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezasına hükmedilen bazı davalarda mahkeme HAGB kararı verebilecek.
Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması ve suç nedeniyle ortaya çıkan zararın giderilmesi gibi şartlar aranacak.
HAGB kararı verilen kişi beş yıl boyunca denetim altında tutulacak. Kişi bu süre içerisinde kasıtlı yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklere uyarsa açıklanması geri bırakılan hüküm kaldırılarak dava düşürülecek.
İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği kötü muamele kapsamındaki suçlarda ise HAGB uygulanamayacak.
BİLGİSAYAR VE TELEFON İNCELEMELERİNDE YENİ KURALLAR
Suç soruşturmalarında bilgisayar, bilgisayar programı ve dijital kayıtlar üzerinde arama ve kopyalama yapılabilmesi için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması gerekecek.
Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda cumhuriyet savcısı arama ve kopyalama kararı verebilecek. Ancak bu karar 24 saat içerisinde hakim onayına sunulacak. Hakim de en geç 24 saat içinde kararını açıklayacak.
Hakimin onay vermemesi durumunda alınan kopyalar ve çözümlenen metinler derhal imha edilecek. Şifresi çözülen ve gerekli kopyaları alınan cihazların da gecikmeden sahibine iade edilmesi gerekecek.
Elde edilen dijital veriler, soruşturma veya dava sonuçlandıktan sonra 15 yıl saklanabilecek. Haklı bir gerekçenin bulunması halinde ilgili kişi bu verilerin silinmesini mahkemeden talep edebilecek
GENETİK VERİLER 20 YIL SONRA İMHA EDİLECEK
Genetik inceleme sonuçları, kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sistemde saklanacak.
Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde veriler derhal silinecek. Diğer durumlarda ise mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl sonra cumhuriyet savcısının huzurunda imha edilecek.
Kişiler, verinin saklanmasını gerektiren nedenin ortadan kalktığını düşünmeleri halinde hakim veya mahkemeden kayıtların silinmesini isteyebilecek.
NOTER BELGELERİ ELEKTRONİK ORTAMDA GÖNDERİLEBİLECEK
Mahkemeler, savcılıklar ve soruşturmaya yetkili kamu kurumları tarafından talep edilen noter belgelerinin onaylı örnekleri elektronik ortamda hazırlanabilecek.
Noter, belgenin aslını tarayarak güvenli elektronik imzayla imzalayacak ve ilgili kuruma gönderecek. Bu işlemler nedeniyle posta ve yol giderleri dışında harç, vergi veya değerli kâğıt ücreti alınmayacak.
İDARİ DAVALARIN BİR BÖLÜMÜNÜ TEK HAKİM ÇÖZECEK
Konusu 486 bin lirayı aşmayan bazı idari ve vergi davaları tek hakim tarafından karara bağlanacak.
Öğrencilerin not, sınıf geçme, yurt, kredi ve burs işlemleri; kamu görevlilerinin izin, yolluk, lojman ve geçici görevlendirme işlemleri ile bazı disiplin cezalarına karşı açılan davalar da tek hakimle görülebilecek.
Öğrencilerin okuldan uzaklaştırılması veya ilişiğinin kesilmesi sonucunu doğuran ağır disiplin işlemleri ise bu kapsamın dışında tutulacak
.
- YARGI PAKETİ NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRECEK?
TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen 12. Yargı Paketi henüz Resmî Gazete’de yayımlanmadı. Düzenleme, yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek.
Kanundaki bazı maddeler doğrudan yürürlüğe girerken vesayet altındaki kişilere ait malların elektronik ortamda satılması ve uzaktan duruşmaya ilişkin bazı hükümler üç ay sonra uygulanmaya başlanacak.
Bu nedenle vatandaşların hak kaybı yaşamamak için kendi dosyalarıyla ilgili yürürlük ve geçiş hükümlerini dikkate almaları gerekiyor.
