Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Dr. Afruz Babayeva, tip 2 diyabetin uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebileceğini belirterek risk grubundaki kişilere tarama çağrısı yaptı. Ankara'daki Acıbadem Bayındır Söğütözü Hastanesi'nde görev yapan Babayeva, Türkiye'de diyabetle yaşayan yetişkinlerin sayısına dikkat çekerek erken tanı ve düzenli takibin önemini vurguladı.
Tip 2 diyabet belirtileri her zaman fark edilmeyebilir
Babayeva, diyabetin sık görülen belirtileri arasında aşırı susama, sık idrara çıkma, halsizlik, açıklanamayan kilo kaybı ve bulanık görmenin bulunduğunu söyledi. Bununla birlikte, bu yakınmaların görülmemesinin kişinin diyabetli olmadığı anlamına gelmediğini belirtti.
Uzman doktor, özellikle tip 2 diyabette hastalığın uzun süre belirgin şikâyet oluşturmadan ilerleyebildiğine dikkat çekti. Dünya Sağlık Örgütü de belirtilerin hafif olabileceğini ve fark edilmelerinin yıllar alabileceğini bildiriyor.
Babayeva, tanı geciktiğinde bazı kişilerde göz, böbrek veya kalp damarlarına ilişkin sorunların da gelişmiş olabileceğini ifade etti. Bu nedenle risk grubundaki bireylerin şikâyetleri olmasa da düzenli aralıklarla diyabet açısından değerlendirilmesini önerdi.
Türkiye'de diyabet tahmini 9,6 milyon yetişkin
Uluslararası Diyabet Federasyonunun 2025'te yayımladığı Diyabet Atlası'ndaki 2024 tahminine göre Türkiye'de 20-79 yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon kişi diyabetle yaşıyor. Bu sayı tüm diyabet türlerine ilişkin tahmini kapsıyor; yalnızca tip 2 diyabete ait değil.
Atlas, Türkiye'deki diyabetli yetişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5'inin henüz tanı almadığını tahmin ediyor. Aynı çalışmada, ülkedeki diyabetli yetişkin sayısının 2050'de yaklaşık 14,1 milyona ulaşabileceği öngörülüyor.
Küresel tahminlerde ise 2024 için 20-79 yaş grubunda 589 milyon diyabetli yetişkin bulunuyor. Federasyon, bu sayının 2050'de 853 milyona çıkabileceğini hesaplıyor; bu rakam gerçekleşmiş bir hasta sayısı değil, geleceğe yönelik bir öngörü.
Prediyabet ve risk grupları neden önemli?
Kan şekeri düzeyinin normalin üzerinde olduğu ancak henüz diyabet tanısı için gereken düzeye ulaşmadığı dönem prediyabet olarak adlandırılıyor. Babayeva, bu dönemin tip 2 diyabetin önlenmesi veya geciktirilmesi için önlem alınabilecek bir aşama olduğunu belirtti.
Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar, fazla kilosu veya obezitesi olanlar, hipertansiyon ya da kolesterol yüksekliği yaşayanlar ve daha önce gebelik diyabeti geçirenler, uzmanın dikkat çektiği gruplar arasında. Babayeva, bu kişilerin düzenli tarama ve gerekli yaşam tarzı değişiklikleri konusunda özen göstermesi gerektiğini söyledi.
Diyabet belirtileri yaşayan kişilerin de tıbbi değerlendirme alması önem taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü, artan susama ve idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, yorgunluk veya bulanık görme gibi belirtilerde sağlık danışmanlığı alınmasını öneriyor.
Diyabet takibinde göz, böbrek ve kalp sağlığı
Babayeva, diyabetin yalnızca kan şekeri yüksekliğiyle sınırlı olmadığını; böbrek, kalp ve damarlar, gözler ve sinirler üzerinde de etkileri olabileceğini belirtti. Diyabetle ilişkili sağlık sorunları arasında böbrek yetmezliği, kalp krizi, inme, görme kaybı ve sinir hasarı bulunuyor.
Dünya Sağlık Örgütüne göre zaman içinde yüksek kan şekeri, damar ve sinirlere zarar verebiliyor. Ayaklarda sinir hasarı ve dolaşım sorunları da yara gelişmesine neden olabiliyor.
Babayeva, hastaların kan şekeri takibinin yanında göz muayenelerini, böbrek fonksiyonlarını, kan basıncını ve kolesterol düzeylerini de düzenli olarak değerlendirmesi gerektiğini vurguladı. Bazı komplikasyonlar erken dönemde belirti vermediği için kişinin kendisini iyi hissetmesinin kontrolleri bırakmak için yeterli olmadığını söyledi.
Tedavi hastanın ihtiyaçlarına göre planlanıyor
Uzman doktor, diyabet tedavisinde kan şekeriyle birlikte kişinin vücut ağırlığı, kalp ve böbrek sağlığı ile eşlik eden hastalıklarının da dikkate alındığını anlattı. Bazı yeni nesil ilaçların uygun hasta gruplarında kan şekeri kontrolünün yanı sıra kalp ve böbrek sağlığı açısından da yarar sağlayabildiğini belirtti.
Babayeva, tedavinin kişiye özgü düzenlenmesi gerektiğini vurguladı. Dünya Sağlık Örgütü de diyabet yönetiminde sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kan şekeri izlemi ve gerektiğinde ilaç tedavisinin yanı sıra komplikasyonların düzenli değerlendirilmesine yer veriyor.
