Diyarbakır'da düzenlenen Sur'un Hafızası panelinde, ilçenin tarihi dokusunun yanı sıra dilinin, kültürünün ve toplumsal hafızasının korunması gündeme geldi. 13 Kasım 2026'da haberleştirilen etkinlikte Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Emin Ay ve yazar Veysi Ülgen, Sur'un çok kültürlü geçmişine ve bu mirasın geleceğine ilişkin değerlendirmelerini paylaştı.
Sur'un Hafızası panelinde ortak miras vurgusu
Sezai Karakoç Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilen panelde konuşan Emin Ay, Sur'u Diyarbakır'ın kalbi olarak nitelendirdi. Tarihi ilçenin yalnızca turistik bir alan olarak ele alınamayacağını söyleyen Ay, koruma anlayışının yaşayan kültürü ve toplumsal hafızayı da kapsaması gerektiğini belirtti.
Ay, farklı medeniyetlerin kentte bıraktığı dil ve kültür izlerine dikkat çekerek bu mirasın korunmasının ortak bir sorumluluk olduğunu ifade etti. Konuşmasında Sur'un tarihsel değerleri karşısındaki sorumluluğun tartışılması gerektiğini söyledi:
'Biz Sur'a layık mıyız, bunu konuşmamız gerekiyor.'
Panel, Sur Belediyesi ile Komeleya Wêjekarên Kurd iş birliğiyle düzenlendi. Etkinliğe Sur Belediyesi Eşbaşkanı Gulan Önkol'un yanı sıra yazarlar ve edebiyatçılar da katıldı.
Sur'un çok dilli geçmişi ve birlikte yaşam
Ay, Sur'un farklı halkların ve inançların bir arada yaşadığı tarihsel bir yerleşim olduğunu dile getirdi. Kürtlerin yanı sıra Süryani, Ermeni, Arap ve Türkmen topluluklarının da ilçenin geçmişinde yer aldığını hatırlattı.
Dar sokakların, taş evlerin ve özgün mimarinin bu ortak yaşamın parçaları olduğunu belirten Ay, tarihi mirasın herhangi bir halkın veya inancın tekelinde görülmemesi gerektiğini söyledi. Farklılıkların özgürce ve barış içinde bir arada yaşaması anlayışına vurgu yaptı.
Yerel yönetimlerin koruma çalışmalarına öncülük etmesinin önemine de değinen Ay, kadın ve gençlik komünlerinin Sur'un geleceğine ilişkin çalışmalara dahil edilmesi gerektiğini ifade etti. Yeniden inşa süreçlerinde ilçenin tarihi dokusunun ve kültürel kimliğinin gözetilmesini istedi.
Veysi Ülgen'den 2015'teki yıkıma dikkat
Panelin ilk konuşmasını yapan yazar Veysi Ülgen, Diyarbakır'ın kırmızı ve siyah taşları nedeniyle tarih boyunca 'Yanık Şehir' olarak anıldığını söyledi. Kentin göç ve baskılara rağmen çok dilli ve çok kültürlü yapısını koruduğunu, Kürtçenin yasaklandığı dönemlerde de Sur'da yaşatıldığını dile getirdi.
Ülgen, 2015'te yaşanan çatışmalı sürecin Sur'da büyük yıkıma neden olduğunu belirtti. Bu süreçte yalnızca yapıların değil, kültürün, dilin ve toplumsal hafızanın da hedef alındığını savundu.
Yıkımın ardından yapılan binaların Sur'un kültürel kimliğini yansıtmadığını ifade eden Ülgen, ilçeye ilişkin sorumluluğun paylaşılması çağrısında bulundu. Panel, yazarın Sur üzerine okuduğu şiirle sona erdi.
Diyarbakır surları ve Hevsel'in dünya mirasındaki yeri
Panelde Hevsel Bahçeleri'ne de değinen Ay, Sur ile bahçelerin birlikte doğal ve kültürel bir zenginlik oluşturduğunu söyledi. Nüfusun yerinden edilmesinin insanlar ile doğa arasındaki ilişkiyi zayıflattığını dile getirdi.
Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı, 2015 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alındı. Alan; İçkale'yi, yaklaşık 5,8 kilometrelik surları ve kenti Dicle Nehri'ne bağlayan Hevsel Bahçeleri'ni kapsıyor.
UNESCO'nun değerlendirmesinde, surlardaki kapılar, burçlar ve farklı dönemlere ait kitabeler bölgenin tarihsel katmanlarının parçası olarak tanımlanıyor. Hevsel Bahçeleri ise kente tarih boyunca gıda ve su sağlayan bir alan olarak öne çıkıyor.
