Çingene Kızı Mozaiği Türkiye'ye Kazandırıldı
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, “Çingene Kızı mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha ülkemize kazandırdık” şeklinde açıklama yaptı. Gaziantep'in sembollerinden biri olan ve Zeugma'nın en dikkat çekici eserleri arasında yer alan “Çingene Kızı” mozaiğiyle ilgili yeni bir gelişme kaydedildi. Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunan mozaik panelinin Türkiye'ye iadesi, Kültür ve Turizm Bakanlığının yürüttüğü bilimsel ve diplomatik çalışmalar sonucunda gerçekleşti.
İade Sürecinde Yeni Gelişmeler
Bakan Ersoy'un göreve gelmesiyle birlikte başlatılan iade süreçlerinde dikkat çeken eser grupları arasında “Çingene Kızı” panelleri de yer aldı. Daha önce Türkiye'ye getirilen 12 panelin ardından büyük kompozisyonun eksik parçalarından biri daha kültürel mirasa kazandırılmış oldu. Bakan Ersoy, sosyal medya hesaplarından yaptığı paylaşımda, “Gaziantep'imizin gözdesi Zeugma'nın simgesi 'Çingene Kızı' mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri'nden ülkemize kazandırdık.” ifadelerini kullandı.
Büyük Kompozisyonun Tarihçesi
Gaziantep'in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti'nde 1998 yılında yapılan kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre boyutlarındaki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen ve Dionysos kültü ile bağlantılı Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyon içinde yer alıyordu.
Uluslararası İş Birliği Sonuç Verdi
Grenoble Alpes Üniversitesi'nden Dr. Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalar sonucunda eserin büyük kompozisyona ait olabileceği belirlendi. Panelin bir müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına ulaştırıldı. Bakanlık uzmanları, panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni ve kompozisyon özellikleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğiyle benzerlikler taşıdığını tespit etti. Bu bulgularla Amerikan İç Güvenlik Birimine ulaşan Bakanlık yetkilileri, bilimsel verilerle elde edilen kanıtları sundu.
Bakanlık, iki ülke arasında var olan ikili anlaşmaya atıfta bulunarak esere el konulmasını istedi. Ayrıca, daha önce kaçak kazılara maruz kalan Zeugma'nın durumu da kriminolojik delil sağladı. 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iade edilen 12 parçanın varlığı da Türkiye'nin lehine bir durum oluşturdu. Amerikan İç Güvenlik Birimi soruşturmasını tamamlayarak mozaik panelini Chicago Başkonsolosluğuna teslim etti. Eser, Turkish Cargo ile Türkiye'ye getirildi. Önceki çalışmalarda olduğu gibi bu eserin iadesi de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliği sayesinde sağlandı. Bilimsel değerlendirmelerin ardından eser, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Panel, Gaziantep'te “Çingene Kızı” mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi'nde yeniden ait olduğu parçayla buluşacak.
