Karabük merkeze bağlı Bulak köyünde üç girişimci, safranı toprak ve dış ortamın mevsim koşullarına bağlı kalmadan yetiştirmek için kontrollü bir üretim tesisi kurdu. Topraksız safran üretimi yapılan tesiste 20 bin soğan bulunurken sıcaklık, ışık, nem ve karbondioksit değerleri otomasyon sistemiyle takip ediliyor. Çiçekler ise her gün elle toplanıyor.
Bulak köyünde 20 bin soğanla üretim
Girişimciler Murat Yetişir, Mehmet Hastürk ve Abdullah Hastürk, safran yetiştiriciliğinde dikey tarım yönteminden yararlanıyor. Soğanların plastik kaplara yerleştirildiği tesiste, bitkilerin gelişimi için gerekli ortam içeride oluşturuluyor.
Murat Yetişir, ortaklarıyla daha önce topraksız tarım üzerine araştırma yaptıklarını, ancak safranın bu yöntemle yetiştirilmesi konusunda bilgi edinmekte zorlandıklarını anlattı. Tesiste 27 bin soğanlık kapasite bulunduğunu belirten Yetişir, 20 bin soğanın hemen hemen tamamından verim aldıklarını söyledi.
Yetişir, sonuçtan memnun olduklarını ve üretimi ilerleyen dönemde büyütmeyi düşündüklerini ifade etti. Çiçeklerin günlük olarak toplandığını aktardı.
Topraksız safran üretiminde ortam nasıl kontrol ediliyor?
Tesiste dışarıdaki yağış ve sıcaklık değişimlerinden bağımsız bir ortam oluşturulması amaçlanıyor. Yetişir'in verdiği bilgiye göre üretimde sıcaklık, ışık, karbondioksit ve nem değerleri ayarlanıyor; dört sensörle karbondioksit ve nem kontrol ediliyor.
Belirlenen değerlerin aşılması halinde otomasyon sistemi devreye giriyor ve sistem uzaktan da yönetilebiliyor. İçerideki havanın dengeli dağıtılması için sanayi tipi klima kullanılıyor.
Abdullah Hastürk, soğanların kaplara yerleştirilmesi ve çiçeklerin toplanmasının ardından safranın kullanılacak bölümlerinin evde ayrıldığını söyledi. Hastürk, toprak sürme ve yabani otla mücadele gibi işlemlerin bulunmamasının işçiliği azalttığını, üretimi ortakların kendi aralarında yürüttüklerini belirtti.
Safranbolu safranının tescili ve geleneksel üretimi
Safran, çiçeğinin kırmızı, ipliksi tepeciklerinden elde ediliyor. Baharat yemeklerde ve tatlılarda kullanılmasının yanı sıra kozmetik ve ilaç sanayisinde de değerlendiriliyor.
Karabük'ün Safranbolu ilçesiyle özdeşleşen Safranbolu Safranı, Türkiye'de menşe adı olarak coğrafi işaretle korunuyor. Koruma 21 Mayıs 2009 tarihinden itibaren geçerli; tescil ettiren kuruluş Safranbolu Esnaf ve Sanatkârlar Odası.
Coğrafi işaret kaydı Safranbolu ilçesini kapsıyor ve geleneksel üretim yöntemine ilişkin koşullar içeriyor. Bulak köyündeki tesis için bu tescilin geçerli olduğuna ilişkin bir bilgi paylaşılmış değil.
Geleneksel yöntemde safran soğanları hazırlanan tarlaya dikiliyor; yabani ot durumuna göre çapalama yapılıyor. Safranbolu Safranı ayrıca 2024 yılında Avrupa Birliği'nde coğrafi işaret tescili aldı. İlçede 2023 yılında sekiz köyde 28 üretici, 81 dekar alanda 35 kilogram safran üretti.
Üreticilerin pazarlama ve analiz planı
Mehmet Hastürk, yetiştirdikleri safranın pazarlanması için çalışma yürüttüklerini söyledi. Safranbolu'daki lokum üreticilerinin yanı sıra İstanbul ve Ankara'daki otel mutfaklarıyla ve şeflerle iletişim kurmayı hedeflediklerini anlattı.
Hastürk, ürünün kalitesinin pazarlama açısından önem taşıdığını belirterek yurt dışındaki laboratuvarlara analiz yaptırmayı planladıklarını ifade etti. Abdullah Hastürk de ürünleri sertifikasyon amacıyla Amerika'ya göndermeyi düşündüklerini söyledi; analiz ve sertifika işlemlerinin tamamlandığına ilişkin bir açıklama yapılmadı.
