Erzurum işlemeli tespih ustaları Cengizhan Çelik ve Kadir Polat, Yakutiye'deki atölyelerinde farklı el sanatlarını birleştirerek Oltu taşı, kuka ve fildişinden tespihler hazırlıyor. Ustaların verdiği bilgiye göre, tasarımı ve işçiliği nedeniyle yapımı dört gün ile bir ay arasında süren bazı ürünler henüz tamamlanmadan alıcı buluyor.
İşlemeli tespihlerin fiyatı 100 bin liraya ulaşıyor
Yakutiye ilçesi Pelit Meydanı'ndaki atölyede hazırlanan tespihlerde gümüş ve altın işlemeler kullanılıyor. Haberde aktarılan fiyatlar, ürünün tasarımına ve işçiliğine göre 50 bin ile 100 bin lira arasında değişiyor. Bu rakamlar, haberin aktarıldığı döneme ilişkin olup güncel satış fiyatlarını göstermeyebilir.
Cengizhan Çelik, bazı ürünlerin yapım aşamasında paylaşılan videoları gören kişiler tarafından satın alındığını söyledi. Tamamlandıktan sonra beğenilerek alınan tespihlerin de bulunduğunu belirten Çelik, bir ürünün hazırlanma süresinin modeline göre dört gün, bir hafta veya bir ay olabildiğini anlattı.
Her taneye yüzlerce delik açılıyor
Erzurum işlemeli tespih üretiminde ustalar, müşterinin isteğine ve belirlenen tasarıma göre her taneye 500 ila 900 delik açıyor. Bu delikler daha sonra gümüş veya altın malzemeyle tek tek dolduruluyor.
Haberde anlatılan tespihler 33 tane ve bir imame bölümünden oluşuyor. Tanelerin her birine uygulanan işlemler, bir tespihte on binlerce noktaya ulaşan bir işçilik gerektiriyor.
Atölyede yarma ve çakımın yanı sıra nokta işçiliği, telkâri, oymacılık ve gravür gibi teknikler kullanılıyor. Firuze ve mercan işçiliği de ustaların uyguladıklarını belirttiği çalışmalar arasında yer alıyor.
Ustalar üç farklı malzeme üzerinde çalışıyor
Cengizhan Çelik, dokuz yaşından beri tespihle ilgilendiğini ve yaklaşık 24 yıldır bu alanda çalıştığını belirtti. Oltu taşı, kuka ve fildişi üzerinde gümüş ve altın işlemeler yaptıklarını anlatan Çelik, yarma ve çakım tekniklerini bir arada kullandıklarını söyledi.
Yaklaşık 17 yıldır tespih sektöründe çalıştığını belirten Kadir Polat ise aynı atölyede birden fazla işçilik türünü uyguladıklarını ifade etti. Polat, ağırlıklı olarak fildişi üzerinde çalıştıklarını; Oltu taşı ve kukanın da kullandıkları malzemeler arasında bulunduğunu söyledi.
Polat, üretim sürecine ilişkin şu bilgiyi verdi:
“Yarma sanatı, telkâri sanatı, nokta sanatı ve bunun gibi birçok sanatın aynı anda döndüğü bir yerdeyiz şu anda ve birçok sanatı kendimiz icra ediyoruz. Baştan sona bütün aşamalarını kendimiz yapıyoruz.”
Oltu taşının işlenmesi ve coğrafi işareti
Atölyede kullanılan malzemelerden Oltu taşı, adını Erzurum'un Oltu ilçesinden alıyor. Oltu Ticaret ve Sanayi Odası adına tescilli Oltu Taşı coğrafi işaretinin sınırı da Oltu ilçesi olarak belirtiliyor; tescil belgesinde, ürünün hammaddesinin ilçeden çıkarılması ayırt edici özelliklerden biri olarak yer alıyor.
Coğrafi işaret bilgilerinde taşın küçük ocaklardan insan emeğiyle çıkarıldığı anlatılıyor. İşlenecek parçalar seçilirken çatlaklar ve taşın içindeki yabancı maddeler dikkate alınıyor; seçilen taş, yapılacak ürünün boyutuna göre şekillendiriliyor.
Taş, tespihin yanı sıra takı ve süs eşyalarının üretiminde de kullanılıyor. İşlendikten ve parlatıldıktan sonra tasarıma göre altın veya gümüşle birlikte kullanılabilmesi, Erzurum işlemeli tespih örneklerinde görülen çalışmaların da temelini oluşturuyor.
