Diyabet belirtileri ortaya çıkmadan da kan şekeri yükselebiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü'nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında yaptığı açıklamada, hastalığın yalnızca tatlı tüketimine bağlı olmadığını belirterek genetik yatkınlık, fazla kilo ve hareketsizlik gibi riskler karşısında hekim kontrolünün önemini vurguladı.
Diyabet riski yalnızca şeker tüketimiyle sınırlı değil
Doç. Dr. Güney, en sık görülen tür olan tip 2 diyabetin gelişiminde birden fazla etken bulunduğunu söyledi. Ailede diyabet öyküsü, fazla kilo, fiziksel hareketsizlik ve beslenme alışkanlıkları risk değerlendirmesinde dikkate alınıyor.
Uzman, zayıf bireylerde de diyabet gelişebileceğine dikkat çekti. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkıyor ve fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değil.
Gebelikte diyabet geçirenlerin yanı sıra bel çevresinde yağlanma bulunan kişiler de daha yüksek risk taşıyabiliyor. Yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk ve polikistik over sendromu da değerlendirmede göz önünde bulunduruluyor.
Diyabet belirtileri neler, çocuklarda neye dikkat edilmeli?
Çok su içme, sık idrara çıkma ve istemsiz kilo kaybı, diyabetle ilişkili olabilecek belirtiler arasında bulunuyor. Sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar ve tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonları da değerlendirme gerektirebiliyor.
Güney, el ve ayaklardaki uyuşmanın kimi zaman diyabete bağlı sinir hasarıyla ilişkili olabileceğini belirtti. Bununla birlikte tip 2 diyabet, erken dönemde belirgin bir şikâyete yol açmadan da ilerleyebiliyor.
Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybının gecikmeden değerlendirilmesi gerekiyor. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma eklenmesi halinde acil tıbbi yardım alınmalı; bunlar yaşamı tehdit edebilen diyabetik ketoasidozun belirtileri olabiliyor.
Tip 1 diyabet küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabiliyor. Güney, daha önce ağırlıklı olarak yetişkinlerde görülen tip 2 diyabetin de çocuklarda ve ergenlerde ortaya çıkabildiğini, bu nedenle genç yaşta olmanın belirtileri göz ardı etmek için gerekçe olmadığını vurguladı.
Gizli şeker ve erken tanı nasıl değerlendiriliyor?
Risk taşıyan kişiler, şikâyetleri olmasa bile hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve HbA1c testi ile değerlendirilebiliyor. HbA1c, son birkaç aylık ortalama kan şekeri hakkında bilgi veriyor.
Halk arasında gizli şeker olarak da bilinen prediyabette kan şekeri normalden yüksek, ancak diyabet tanısı için belirlenen sınırın altında bulunuyor. Güney, prediyabetin mutlaka diyabete dönüşmediğini; uygun beslenme, düzenli hareket ve fazla kiloların verilmesiyle tip 2 diyabetin gelişiminin önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini belirtti.
Kan şekeri yüksekliğinin uzun süre kontrol edilmemesi kalp ve damarları, böbrekleri, gözleri ve sinirleri etkileyebiliyor. Bu nedenle erken tanının yanı sıra tanı sonrasında düzenli takip de önem taşıyor.
Diyabet tedavisi kişiye göre planlanıyor
Tedavi; diyabetin türü, kişinin yaşı ve kilosu, kan şekeri düzeyi ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak düzenleniyor. Sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivitenin yanında, ihtiyaç halinde ilaç veya insülin tedavisi uygulanıyor.
İnsülin bağımlılık yapan bir madde değil; kan şekerinin kontrolü için kullanılan bir tedavi. Tip 1 diyabette yaşam boyu gerekli olan insüline, tip 2 diyabette de kişinin ihtiyaçlarına göre başvurulabiliyor.
Güney, kan şekeri düzelse bile ilaçların hekime danışılmadan bırakılmaması gerektiğini söyledi. Bitkisel ürünler ve besin takviyeleri de hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmamalı.
Düzenli takipte kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterol kontrolü, göz muayenesi, böbrek testleri ve ayak kontrolleri de önem taşıyor. Bu kontroller, diyabetin uzun vadede yol açabileceği sorunların izlenmesine yardımcı oluyor.
Dünya Diyabet Günü'nde erken tanı vurgusu
Dünya Sağlık Örgütünün değerlendirmesine göre 2022 yılında dünyada diyabetle yaşayan yetişkin sayısı yaklaşık 828 milyon olarak hesaplandı. Aynı sayı 1990 yılında yaklaşık 200 milyon düzeyindeydi.
Her yıl 14 Kasım'da düzenlenen Dünya Diyabet Günü, 1991'de Uluslararası Diyabet Federasyonu tarafından Dünya Sağlık Örgütünün desteğiyle başlatıldı. Birleşmiş Milletler'in resmi günleri arasına 2006'da alınan farkındalık gününde, 2026 yılı için erken tanı ve kaliteli bakıma erişim öne çıkarılıyor.
