Tokat'ın tarihi Sulusokak Çarşısı'nda 62 yaşındaki Hüseyin Örükaya, 24 metrekarelik dükkânında saraçlık mesleğini yaklaşık 50 yıldır sürdürüyor. Tokat saraçlık geleneğini yaşatan usta, at koşum takımları ve hamut üretiyor; ancak gelecek kuşaklara aktarabileceği çırak bulamamaktan endişe ediyor.
Sulusokak'ta yarım asırlık bir zanaat
Hüseyin Örükaya, ilkokul yıllarında babasının yanında bu işe başlamış. Babasından devraldığı dükkânda bugün, yaşını çoktan doldurmuş bir dikiş makinesiyle deri dikerek el emeği ürünler hazırlıyor.
Dükkânı 24 metrekare olmasına rağmen Örükaya'nın üretimi, ağırlıklı olarak Doğu Anadolu Bölgesi‘ndeki müşterilere ulaşıyor. Usta, mesleği boyunca iki çırak yetiştirdi.
Hamut yapımı ve üretim süreci
Saraçlık, deri işleyerek çeki ve binek hayvanlarının koşum takımlarının yapıldığı, onarıldığı ve süslendiği bir zanaat olarak tanımlanıyor. Hamut ise atın boynuna geçirilen ve koşum takımlarının bağlanmasını sağlayan parça.
Örükaya, hamut yapımında manda ve sığır derisinin yanı sıra eğri ağaç ve keçe kullandığını belirtiyor. Malzemelerin ustalıkla bir araya getirilmesinin yoğun emek gerektirdiğini vurgulayan usta, siparişe göre üretim yaptığını ve bir günde yalnızca bir hamut hazırlayabildiğini söylüyor.
Saraçlığın bugünkü durumu
Örükaya, saraçlığın Türkiye genelinde giderek az sayıda ustanın sürdürdüğü eski ve değerli bir meslek hâline geldiğini ifade ediyor. Bursa'da yerel bir habere yansıyan tabloda ise otuz yıl önce yüzlerce kişinin uğraştığı saraçlıkta usta sayısının, at ve fayton kullanımının neredeyse bitmesiyle merkez Osmangazi ilçesinde iki kişiye kadar düştüğü aktarılıyor.
Teknoloji ve çırak talebi
Teknolojinin ilerlemesiyle geleneksel zanaatların geri planda kaldığını düşünen Örükaya, bu durumu şöyle anlattı:
'Teknoloji ilerlediği için bizim sanatımız biraz geride kaldı. Teknolojiye artık mağlup olduk diyebiliriz'
Örükaya, geçmişte yetiştirdiği iki çırağın daha sonra devlet kurumlarında çalışmaya başladığını belirtti. Gençlerin saraçlığa ilgi göstermediğini savunan usta, çırak konusunda talep bulunmadığını şu sözlerle dile getirdi:
'Çırak konusunda talep olmuyor. Şimdiki gençler hazır işi seviyor, gelip çalışmıyorlar.'
Mesleğin geleceği için kaygı
Örükaya, sanatın kaybolmasını istemediğini ve çırak yetişmezse işin biteceğini söyledi. Belki 15-20 yıl sonra bu mesleği sürdürecek kimsenin kalmayabileceği yönündeki endişesini de paylaşan usta, mesleğini gelecek kuşaklara aktarmak için emek vermeye devam ettiğini ifade ediyor.
Sıkça sorulan sorular
Hüseyin Örükaya kimdir?
62 yaşındaki Hüseyin Örükaya, Tokat'ın tarihi Sulusokak Çarşısı'nda 24 metrekarelik dükkânında yaklaşık 50 yıldır saraçlık yapıyor. Mesleğe ilkokul yıllarında babasının yanında başladı ve işi babasından devraldı.
Saraçlık nedir?
Saraçlık, deri işleyerek çeki ve binek hayvanlarının koşum takımlarının yapıldığı, onarıldığı ve süslendiği bir zanaattır. Örükaya, hamut ve at koşum takımları üretiyor.
Hamut nedir?
Hamut, atın boynuna geçirilen ve koşum takımlarının bağlanarak atın arabayı çekmesini sağlayan parçadır. Örükaya, hamut yapımında manda ve sığır derisi ile eğri ağaç ve keçe kullanıyor.
Hüseyin Örükaya kaç çırak yetiştirdi?
Örükaya mesleği boyunca iki çırak yetiştirdi. Her iki çırağın da daha sonra devlet kurumlarında çalışmaya başladığı belirtiliyor.
