Balıkesir'in Ayvalık ilçesine bağlı Mutluköy'de çiftçi Erdinç Tügen, ailesinden öğrendiği taş baskı zeytinyağı üretimini sürdürüyor. Geleneksel yöntemde zeytinler granit taşlarla çekirdekleriyle birlikte eziliyor, hamur çullara alınarak sıkılıyor. Elde edilen yağ, bir süre bekletildikten sonra sudan ayrılıyor.

Taş baskı zeytinyağı nasıl elde ediliyor?

Üretimin ilk aşamasında toplanan zeytinler taş değirmene konuluyor. Dönen granit taşlar meyveyi çekirdeğiyle birlikte ezerek hamur haline getiriyor.

Hamur daha sonra çulların içine yerleştiriliyor. Üst üste dizilen çullar baskı altında sıkıştırıldığında zeytinin içindeki yağ ve su dışarı çıkıyor.

Tügen'in anlattığı yöntemde, elde edilen sıvı yaklaşık beş dakika dinlendiriliyor. Sudan hafif olan yağ yüzeye çıktıktan sonra üstten alınarak ayrılıyor.

Ayvalık'ta aileden aktarılan üretim

Mutluköy'de muhtarlık da yapan Erdinç Tügen, taş baskı bilgisinin dedesinden babasına, babasından kendisine ve çocuklarına aktarıldığını anlatıyor. Üretici, yöntemin esasını oluşturan taşta ezme ve çullarda sıkma aşamalarının korunduğunu belirtiyor.

Tügen'in verdiği bilgiye göre taşlar geçmişte hayvan gücüyle döndürülüyordu. Elektriğin kullanılmaya başlamasıyla sistem makineleşse de zeytinin hamura dönüştürülmesi ve baskıyla sıkılması geleneği devam etti.

Üretici verim ve maliyet farkına dikkat çekti

Tügen, kendi uyguladıkları taş baskı yönteminde zeytine ısıl işlem veya kimyasal uygulanmadığını söylüyor. Üretici, yöntemi zeytinin içindeki yağın mekanik olarak çıkarılmasına dayanan bir süreç olarak anlatıyor.

Çekirdekle birlikte ezmenin yağın içeriğine katkı sağladığını da savunan Tügen, taş baskıda bir kilogram yağ elde etmek için kontinü sistemlere göre daha fazla zeytin kullanıldığını belirtiyor. Ona göre verim ve maliyet farkı satış fiyatına da yansıyor.

Ayvalık zeytinyağında coğrafi işaret neyi kapsıyor?

Ayvalık'ta üretilen zeytinyağı için ayrıca bir coğrafi işaret bulunuyor. Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarında Ayvalık Zeytinyağı, 11 Haziran 2007 tescil tarihli bir menşe adı olarak yer alıyor; tescil ettiren kuruluş Ayvalık Ticaret Odası.

Odanın açıklamasına göre işaret, belirlenen sınırlar içinde yetişen Ayvalık çeşidi zeytinlerden elde edilen ve üretim aşamaları Ayvalık sınırlarında gerçekleşen, ilgili kalite koşullarını karşılayan natürel sızma zeytinyağlarını kapsıyor. Dolayısıyla taş baskı yöntemiyle üretilmiş olmak, tek başına coğrafi işaret koşullarının karşılandığı anlamına gelmiyor.

Kaynak: Haber Merkezi