Küresel petrol piyasasında son haftaların en sert dalgalanması yaşanırken, bu tablonun faturası Türkiye'deki araç sahiplerine Cuma sabahından itibaren pompa fiyatları üzerinden kesilmeye başlayacak. Sektör kaynaklarından gelen bilgilere göre motorine litre başına 5,73 TL zam yapılması bekleniyor; zam henüz resmi makamlar tarafından açıklanmamış olsa da akaryakıt dağıtıcıları fiyat güncellemesine hazırlanıyor.
Önemli not: Eşel mobil sistemi sayesinde 5,73 TL'lik artışın tamamı pompa fiyatına yansımayacak. Geçmiş uygulamalar incelendiğinde, zamların büyük bölümünün ÖTV indirimiyle absorbe edildiği görülüyor.
İllere göre beklenen motorin fiyatları
Zam sonrası tahmini pompa fiyatları (litre/TL)
| İl | Mevcut fiyat | Beklenen fiyat | Artış |
|---|---|---|---|
| İstanbul | 65,91 TL | 71,64 TL | +5,73 |
| Ankara | 67,03 TL | 72,76 TL | +5,73 |
| Eskişehir | 67,31 TL | 73,04 TL | +5,73 |
| Doğu illeri | — | 74,44 TL | — |
Kriz neden patlak verdi? Hürmüz'ün kapısı kapandı
28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a başlattığı askeri operasyonun ardından Tahran'ın verdiği yanıt hem Orta Doğu'yu hem de küresel enerji piyasalarını sarstı: Hürmüz Boğazı'nın kapatılması. Dünya genelinde deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 30'u bu dar boğazdan geçiyor. Söz konusu suyolunun kapanması, küresel ham petrol arzında anlık bir şok dalgası yarattı ve Brent tipi ham petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine yerleşti.
Bu tablo yalnızca akaryakıt fiyatlarını değil, plastikten gübreye uzanan geniş bir üretim zincirini de doğrudan etkiliyor. Türkiye gibi petrolünü ithal eden ülkeler için döviz kurundaki her hareket, ham petrol fiyatındaki her artışla katlanarak büyüyen bir yük oluşturuyor.
Eşel mobil zammı tampon mu, yama mı?
5 Mart'tan bu yana yürürlükte olan eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın yüzde 75'ini ÖTV indirimiyle karşılamayı öngörüyor. Teoride bu mekanizma, küresel dalgalanmaların pompa fiyatlarına yansımasını yumuşatıyor. Pratikte ise tablo daha karmaşık.
Nitekim 18 Mart'ta benzine gelen 2,17 TL'lik zamın yalnızca 54 kuruşu tüketiciye yansıdı. Bu oran, sistemin kağıt üzerindeki tasarımıyla örtüşüyor. Motorinde de benzer bir filtrenin devreye girmesi bekleniyor; ancak 5,73 TL gibi yüksek bir artışta sistemin ne kadarını absorbe edebileceği henüz netlik kazanmadı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, eşel mobil olmasaydı bugün mazotun litresi 83 TL, benzinin ise 71 TL olacağını daha önce açıklamıştı; bu rakamlar mekanizmanın büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Benzin ve LPG'ye de zam gelecek mi?
Şu an itibarıyla benzin ve LPG fiyatlarına yönelik ek bir düzenleme gündemde yok. Fakat küresel petrol fiyatlarındaki yükseliş ivmesini korursa, bu yakıtlar için de yeni bir artışın gündeme gelmesi kaçınılmaz görünüyor. 18 Mart'taki benzin zamının hâlâ taze olduğu düşünüldüğünde, kısa vadede arka arkaya iki artış siyasi açıdan hassas bir tablo yaratır; bu nedenle hükümetin eşel mobil mekanizmasını mümkün olduğunca geriyi taşıyacağı değerlendiriliyor.
Bundan sonra ne olur?
Akaryakıt fiyatlarının seyri bundan böyle üç değişkene kilitlenmiş durumda: Hürmüz Boğazı'nın ne zaman ve nasıl yeniden açılacağı, Orta Doğu'daki gerilimin tırmanıp tırmanmayacağı ve küresel petrol arzının ne kadar sürede normalleşeceği. Bu üç faktörden herhangi birinde olumlu bir gelişme yaşanırsa Brent fiyatları geri çekilebilir ve eşel mobil sistemi tersine işleyerek tüketiciye kısmî bir rahatlama sunabilir. Aksi durumda, yani kriz derinleşirse, eşel mobilin ÖTV üzerindeki baskısı artacak ve hükümetin hareket alanı daralacak; bu da pompa fiyatlarına daha büyük artışlar olarak geri dönebilecek.
