İnsan vücudundaki en ilginç sistemlerden biri midede bulunuyor. Mide, yiyecekleri parçalamak için oldukça asitli bir ortam oluşturuyor. Mide içindeki asit seviyesi zaman zaman pH 1’e yaklaşabiliyor.
Bu kadar güçlü bir asit, korunmasız bir dokuya temas ettiğinde ciddi hasara yol açabilir. Ancak mide, normal şartlarda kendi kendini sindirmiyor.
Bunun arkasında tek bir neden değil, birlikte çalışan birkaç koruma mekanizması bulunuyor.
Midenin üzerinde görünmez bir koruma tabakası var
Midenin iç yüzeyi, gözle görülmeyen yoğun bir mukus tabakasıyla kaplıdır. Bu tabaka mide asidi ile mide hücreleri arasında fiziksel bir engel oluşturur.
Mukus tabakasının içinde bikarbonat adı verilen koruyucu bir madde bulunur. Bikarbonat, mide yüzeyine yaklaşan asidi etkisiz hale getirir.
Bu sayede midenin orta kısmı oldukça asitliyken, hücrelerin bulunduğu yüzeyin pH değeri nötre yakın tutulabilir. Başka bir ifadeyle mide asidi birkaç milimetrelik özel bir koruma alanıyla hücrelerden uzak tutulur.
Mide hücreleri sıkı biçimde birbirine bağlı
Mukus tabakasının altında mideyi kaplayan hücreler bulunur. Bu hücreler birbirine sıkı bağlantılarla tutunur.
Bu yapı, asidin hücrelerin arasından geçerek daha derin dokulara ulaşmasını zorlaştırır. Mide yüzeyindeki kan dolaşımı da hücrelere oksijen ve besin taşırken zararlı maddelerin bölgeden uzaklaştırılmasına yardımcı olur.
Yani mide yalnızca bir mukus tabakasıyla korunmaz. Hücrelerin yapısı, kan dolaşımı ve kimyasal savunma sistemi birlikte çalışır.
Mide yüzeyi kendisini sürekli yeniliyor
Midenin savunma sisteminin en şaşırtıcı bölümlerinden biri hücre yenilenmesidir.
Midenin iç yüzeyini kaplayan hücreler yaklaşık 3 ila 5 gün içinde yenilenir. Eski veya zarar görmüş hücrelerin yerine hızla yenileri gelir. Küçük hasarlar da hücrelerin hareket ederek açık alanı kapatmasıyla kısa sürede onarılabilir.
Bu durum, midenin tamamının birkaç günde bir baştan oluştuğu anlamına gelmez. Hızlı yenilenen bölüm, asitle doğrudan karşı karşıya kalan yüzey hücreleridir.
Bu koruma bozulursa ne olur?
Midenin savunma sistemi güçlüdür ancak kusursuz değildir. Koruyucu mukus tabakası zarar gördüğünde mide asidi dokulara ulaşabilir.
Helicobacter pylori adlı bakteri ile aspirin ve ibuprofen gibi bazı ağrı kesiciler, mideyi koruyan mekanizmaları zayıflatabilir. Bunun sonucunda gastrit veya mide ülseri gelişebilir.
Özellikle steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar, midenin mukus ve bikarbonat üretmesine yardım eden prostaglandinlerin azalmasına neden olabilir. Koruma zayıfladığında mide asidi, normalde ulaşamadığı dokulara temas etmeye başlar.
Mide asidi yalnızca sindirim için kullanılmıyor
Mide asidinin görevi yalnızca yiyecekleri parçalamak değildir. Asitli ortam, besinlerle vücuda giren birçok mikroorganizmanın etkisiz hale getirilmesine de yardımcı olur.
Bu nedenle mide, sindirim sisteminin ilk savunma noktalarından biri olarak kabul edilir. Ancak bazı bakteriler bu ortamda yaşamayı başarabilir. Helicobacter pylori bunların en bilinen örneğidir.
Aç kalınca mide kendini yer mi?
Uzun süre yemek yenmediğinde mide boş kalabilir ancak bu durum midenin hemen kendi kendini sindirmeye başlayacağı anlamına gelmez.
Mide asidi üretimi yemeklerin düşünülmesi, koklanması ve tüketilmesiyle artabilir. Bununla birlikte koruyucu mukus ve bikarbonat sistemi yemek bulunmadığı zamanlarda da mide yüzeyini korumaya devam eder.
Açlık sırasında hissedilen yanma veya ağrı her zaman midenin kendi dokusunu sindirdiğini göstermez. Sürekli tekrarlayan mide ağrısı, yanma, bulantı veya siyah dışkı gibi belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
İnsan vücudunun sessiz çalışan savunma sistemi
Midenin kendi kendini sindirmemesi, tek bir koruyucu tabakanın başarısı değildir.
Mukus asidin geçişini yavaşlatır, bikarbonat asidi etkisiz hale getirir, hücreler sıkı bir duvar oluşturur, kan dolaşımı dokuyu besler ve yüzey hücreleri birkaç gün içinde yenilenir.
Bu sistemlerden biri zayıfladığında mide asidi zararlı hale gelebilir. Ancak hepsi birlikte düzgün çalıştığında mide, besinleri parçalayan güçlü asidi her gün üretmesine rağmen kendi dokusunu korumayı başarır.
