Prof. Dr. Gürkan Kumbaroğlu, Antalya Belek'teki IAEE COP 2026 Sempozyumu kapsamında yaptığı değerlendirmede, ihracatta karbon ayak izi yüksek ürünlerin Avrupa Birliği düzenlemesi nedeniyle ek maliyetle karşılaşabileceği uyarısında bulundu. Kumbaroğlu, sanayinin düşük karbonlu üretime geçişi için elektrik üretimindeki emisyonların azaltılmasının önem taşıdığını söyledi.
İhracatta karbon ayak izi neden önem taşıyor?
Uluslararası Enerji Ekonomisi Birliğinin düzenlediği sempozyum kapsamındaki 5. Avrasya Enerji ve Sürdürülebilirlik Konferansı'nda konuşan Kumbaroğlu, enerji dönüşümünün yalnızca elektrik üreticilerini değil, bu enerjiyi kullanan sanayi kuruluşlarını da ilgilendirdiğini belirtti.
Türkiye'nin önemli ticaret ortaklarından Avrupa Birliği'ne gönderilen ürünlerin üretiminden kaynaklanan emisyonlara dikkat edilmesi gerektiğini ifade eden Kumbaroğlu, yüksek karbon yoğunluğunun ihracatta ek maliyet doğurabileceğini söyledi. Elektrik üretiminin düşük karbonlu hale getirilmesinin, sanayicilerin de daha düşük karbonlu üretim yapmasına imkan sağlayacağını vurguladı.
AB'nin karbon düzenlemesi hangi ürünleri kapsıyor?
Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nda 2023-2025 arasındaki geçiş döneminin ardından 1 Ocak 2026'da kesin uygulama dönemi başladı. Mekanizma, ithal edilen belirli ürünlerin üretimi sırasında ortaya çıkan gömülü emisyonların karbon fiyatlandırmasına dahil edilmesini amaçlıyor.
Uygulama bütün ürünleri kapsamıyor. Avrupa Komisyonuna göre mekanizma; çimento, demir ve çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki belirli ithal ürünlere uygulanıyor. Kesin dönemde AB'deki ithalatçılar için yetkilendirme, bildirim ve emisyonlara karşılık gelen sertifikaların alınarak teslim edilmesi gibi yükümlülükler bulunuyor.
Komisyonun açıklamasına göre sertifika fiyatı, AB Emisyon Ticaret Sistemi'ndeki açık artırma fiyatları esas alınarak hesaplanıyor. Üretim sırasında menşe ülkede bir karbon bedeli ödendiğinin kanıtlanması halinde, ilgili tutarın mekanizma kapsamındaki yükümlülükten düşülmesi de mümkün.
Yenilenebilir enerji ve üretim potansiyeli
Kumbaroğlu, Türkiye'nin yenilenebilir enerji teknolojilerinin yaygınlaşmasında ekonomik fırsatlara sahip olduğunu söyledi. Ülkenin rüzgar türbini ve güneş paneli üretiminin yanı sıra bu teknolojileri ihraç etme potansiyeline de işaret etti.
Güneş enerjisi açısından Türkiye ile Almanya'yı karşılaştıran Kumbaroğlu, Almanya'nın yüksek potansiyele sahip Bavyera eyaletinin, Türkiye'nin düşük potansiyelli Karadeniz bölgesinden daha az güneş ışınımı süresi ve şiddetine sahip olduğunu ifade etti.
Küresel ısınmaya ilişkin değerlendirmesinde daha yüksek sıcaklık artışı senaryolarının iklim felaketleri ve ekonomik maliyetler bakımından risk taşıdığını belirten Kumbaroğlu, emisyon hacmi büyük ülkelerin uluslararası işbirliğine katılmasının önemini vurguladı.
Moldova'dan elektrikli araç ve yenilenebilir enerji açıklaması
Moldova'nın karbon azaltımından sorumlu devlet bakanı Carolina Novac da sempozyumda, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması ve enerji verimliliğinin geliştirilmesi yönündeki hedeflere değindi. Elektriğin enerji karmasındaki payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılmasını öngören hedefin küresel ölçekte iddialı olduğunu söyledi.
Novac, Moldova'da elektrikli araçların yaygınlaştığını ve araç sayısının 2026'da 10 bine ulaştığını, hatta bu düzeyi aştığını düşündüğünü belirtti. Daha fazla işbirliği ve çaba gerektiğini de ekledi.
Ülkesinin elektrik sektöründe yenilenebilir enerji tüketimi için 2030'a yönelik yüzde 30 hedefi bulunduğunu hatırlatan Novac, bu orana 2026'da ulaşılacağını ifade etti. Moldova'nın geçmişte yüksek doğalgaz ve petrol fiyatlarıyla karşılaştığını, Avrupa Birliği desteğiyle enerji krizlerine dayanabildiğini söyledi.
COP31 takviminde sonraki aşama
Belek'teki sempozyum, Antalya'nın BM İklim Değişikliği Konferansı'na ev sahipliği yaptığı dönemde düzenleniyor. BM İklim Değişikliği Sekretaryasının takvimine göre COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya EXPO Center'da gerçekleştiriliyor.
Konferans kapsamında devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı üst düzey bölümün devam oturumları 17 ve 18 Kasım için planlanıyor. COP31'in gündeminde iklim değişikliğiyle mücadele, uyum ve emisyonların azaltılması gibi başlıklar bulunuyor.
