Bilecik'in Başköy köyünde cennet hurması üretiminin geçmişi, Bulgaristan göçmeni İsa Dönerkaya'nın asker arkadaşından aldığı tohumu 1930'da köyüne getirmesine uzanıyor. Başköy cennet hurması, yıllar içinde aileler için gelir kaynağına dönüşürken köydeki kadınlar da meyveyi kurutarak ve farklı ürünlere dönüştürerek değerlendirmek için çalışma yürüttü.
Trabzon'dan Başköy'e uzanan tohumun hikâyesi
Ailesiyle birlikte 12 yaşındayken Bulgaristan'dan Türkiye'ye göç eden İsa Dönerkaya, askerlik görevini Trabzon'da yaptı. Anlatılanlara göre burada tanıştığı bir asker arkadaşından cennet hurması tohumu aldı ve terhis olduktan sonra tohumu Bilecik merkeze bağlı Başköy'e götürdü.
Dönerkaya'nın köyde toprağa ektiği tohumla başlayan yetiştiricilik, sonraki kuşaklara aktarıldı. Trabzon hurması adıyla da bilinen meyve, Başköy'ün yanı sıra çevredeki üretim alanlarında da yetiştirilmeye başlandı.
Dönerkaya 1985'te hayatını kaybetti ve Eskişehir'e defnedildi. Başköy'de faaliyet gösteren Baştacı Kadınlar Derneği, üretimin köydeki başlangıcını hatırlatmak için onun adına düzenlenen bahçenin çevresini koruma altına aldı ve bahçeye fotoğrafını astı.
Başköy cennet hurması çevre illere gönderiliyor
Başköylü üretici Sami Diyar, köydeki hurma yetiştiriciliğinin Dönerkaya'nın Trabzon'dan getirdiği tohumla başladığını anlattı. Diyar, ürünlerin Eskişehir, Bursa, İstanbul ve Adapazarı'na yeşil halde gönderildiğini, ardından olgunlaştırılarak pazarlara sunulduğunu belirtti.
Diyar, değerlendirmesinde Başköy, Küplü ve Bekdemir çevresinde bine yakın ton ürün çıktığını, hasadın iyi olmasına karşın bolluk nedeniyle fiyatların düşük kaldığını söyledi. Üreticinin verdiği miktar ve fiyat bilgileri açıklamanın yapıldığı döneme ilişkin; 2026 hasadı veya güncel fiyatlar olarak doğrulanmış değil.
Başköy'deki üretime ilişkin önceki açıklamalarda da farklı yıllara ait rakamlar yer aldı. Dernek Başkanı Fatma Duman, 2021'de köyde yaklaşık 350-400 ton hurma üretildiğini belirtmişti. Bu miktar, Diyar'ın üç yerleşim için verdiği tahminden farklı bir alanı ve dönemi kapsıyor.
Kadınların kurutma projesi nasıl başladı?
Başköylü kadınlar, yetiştirilen meyvenin yaş satışının yanı sıra kurutularak da değerlendirilmesi için bir proje hazırladı. Bilecik İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün hazırladığı proje kapsamında dernek için hurma kurutma serası kurulması çalışması 2020'de uygulamaya geçti.
Dernek üyeleri, çevre köylerden aldıkları hurmaları işleyerek kurutmaya bıraktı. 2023'te aktarılan bilgilere göre kadınlar, yaş ve kuru meyvenin yanında hurmadan pekmez, cips, lokum ve sirke gibi ürünler de hazırladı.
Fatma Duman, 2021'de yaptığı açıklamada hem yaş hem de kuru hurmayı sipariş üzerine Türkiye'nin farklı yerlerine gönderdiklerini söylemişti. Dernek, böylece meyvenin hasat sonrası farklı biçimlerde değerlendirilmesine yöneldi.
Cennet hurması hasadı ve kurutma süreci
Duman'ın 2021'de verdiği bilgiye göre köyde hurma hasadı ekim ve kasım aylarında yapılıyor. Aynı yıl kurutma sürecini anlatan Duman, toplanan meyvelerin soyulduktan sonra sıcak suya batırıldığını ve serada asılarak kurumaya bırakıldığını belirtmişti.
Saplı meyveler iplere bağlanırken sapsız olanlar filelerle asılıyor. Duman, o dönemde kuruma süresinin yaklaşık bir buçuk ay olduğunu ifade etmişti.
Üretici Sami Diyar da hurmanın kurutulabildiğini, ince dilimlenerek cips ve kaynatılarak pekmez yapılabildiğini anlattı. Başköy'deki üretim hikâyesi böylece taze meyvenin satışından kurutma ve işlemeye uzanan farklı aşamaları kapsıyor.





