Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul'daki Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin yer altı tünellerine inerek restorasyon çalışmalarını inceledi. Tarihi yapıların korunması ve belgelenmesi amacıyla yürütülen çalışmalar hakkında bilgi alan Ersoy, Ayasofya yer altı tünelleri boyunca toplam 420 metrelik hattın temizlendiğini ve uygun bölümlerin ziyarete açılması için proje hazırlanmasının planlandığını açıkladı.
Ayasofya yer altında çalışmalar ne zaman başladı?
Ersoy, inceleme sırasında Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker'den kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmaları hakkında bilgi aldı. Bakan, restorasyonun yapının görünen bölümlerinin yanı sıra yer altındaki tarihi alanları da kapsadığını belirtti.
Bakanın verdiği bilgilere göre yer altı bölümlerinde birinci etap etüt çalışmaları 31 Aralık 2024'te, ikinci etap uygulamaları ise 2 Aralık 2025'te başladı. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe'deki temizlik sırasında yaklaşık 3 bin ton dolgu malzemesi çıkarıldı; kalan bölümlerde çalışmalar sürüyor.
Ersoy, yer altı ağının geçmişte su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesinde rol üstlendiğini ifade etti. Çalışmalar kapsamında tarihi mekânlar ve bağlantıları belgelenirken yapısal hasarlara da müdahale ediliyor.
Yer altı mezarında daha eski olabilecek katmanlar
Vezir Bahçe'de bulunan ve yer altı mezar yapısı olarak tanımlanan hipojedeki kazılar tamamlandı. Birbirine bağlı bölümlerden oluşan yapının ana mekânı yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve toplam 8 metre genişliğinde.
Yapının doğusuna uzanan yaklaşık 25 metrelik kanalın temizliği tamamlanırken batıya devam eden kanalda çalışmalar sürüyor. Ersoy, çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inildiğini ve bu bölümün mevcut Ayasofya'dan daha eski bir döneme ait olduğunun değerlendirildiğini söyledi. Bu tarihlendirme, açıklamada kesinleşmiş bir bulgu olarak sunulmadı.
Ayasofya tünellerinde dokuz hat tespit edildi
Batı Bahçe'de altı ayrı mekân ve bunlarla ilişkili dokuz tünel belirlendi. Bakanın açıklamasına göre ilk üç mekânın avlu yapısına ait bodrum katları olduğu anlaşıldı; diğer alanlarda ise araştırma ve temizlik çalışmaları devam ediyor.
Dokuz tünelin yedisinde dolgu temizliği yapıldı, iki tünelde tespit ve belgeleme çalışmaları yürütüldü. Temizlenen Ayasofya yer altı tünelleri arasında en uzun hat, 180 metreyle Tünel-4 oldu.
Ersoy, giriş cephesine paralel uzanan bu hattın Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğinin değerlendirildiğini bildirdi. Tünelin söz konusu caddeyle bağlantısı ise açıklamada kesinleşmiş bir sonuç olarak ifade edilmedi.
Tünellerde onarım ve havalandırma değerlendirmesi
Yer altındaki 56 metre uzunluğundaki Mekân-2'de, 18 metrelik bölüm boyunca tonozlar tamamlanarak yapısal hasarlar giderildi. Ersoy, müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullanıldığını belirtti.
Tünel-4 ve Tünel-5'te de 10'ar metrelik hatlarda tonoz hasarları onarıldı. Tünel-4'te 50 metrelik bölümün paslanmaz çelikle güçlendirilmesi tamamlanırken Tünel-5'te 90 metrelik hat üzerindeki güçlendirme çalışması sürüyor.
Bakan, mevcut tünel çıkışının yapının mekanik havalandırma ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldığını söyledi. Yer altı ağının gelecekte taze hava altyapısı olarak değerlendirilmesi ise lazer tarama, belgeleme ve teknik incelemelerin sonuçlarına bağlı olacak.
Yer altı bölümleri ziyarete açılacak mı?
Ersoy, uygun yer altı bölümlerinin ziyaretçilerle buluşturulması için bir teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını açıkladı. Projede yapının korunması ve ziyaretçi güvenliği esas alınacak; açıklamada bir açılış tarihi verilmedi.
Ayasofya'daki kapsamlı restorasyon yer üstünde de sürüyor. Ersoy, 28 Ağustos 2026'daki incelemesinde kubbe ve minarelerle birlikte yer altı bölümlerindeki koruma çalışmalarına ilişkin bilgi paylaşmıştı.





