TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, Arakan soykırım kararı hakkında Meclis'te düzenlediği basın toplantısında, Uluslararası Adalet Divanının Myanmar'ı Arakanlı Müslümanlara karşı soykırımdan sorumlu tuttuğunu söyledi. Divan, Gambiya'nın açtığı davada 19 Kasım 2026'da açıkladığı kararla Myanmar'ın 2017'deki operasyonlarında Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine hükmetti.
Arakan soykırım kararı nasıl alındı?
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakan eyaletinin kuzeyindeki Rohingya topluluğuna yönelik 2017 operasyonlarında soykırım işlendiğine 9'a karşı 6 oyla karar verdi. Hüküm, bir devletin doğrudan soykırım işlediğinin Divan tarafından ilk kez tespit edilmesi bakımından önem taşıyor.
Divan, Myanmar'ın güvenlik güçleriyle birlikte hareket eden kişilerin soykırım işlemesini önleme ve sözleşmede sayılan fiilleri cezalandırma yükümlülüklerini de ihlal ettiğine hükmetti. Ayrıca 2020'de verilen geçici tedbir kararı kapsamında delillerin korunması yükümlülüğünün yerine getirilmediğini belirledi.
Kararda, özel kişilerin Arakanlılara karşı soykırım işlemesine Myanmar'ın doğrudan ve alenen kışkırtmada bulunduğu iddiası ise kabul edilmedi. Divanın esasa ilişkin kararı taraflar bakımından bağlayıcı ve temyize kapalı.
Yüksel: Mağdurların adalet arayışı karşılık buldu
AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, kararın öldürülen, cinsel şiddete uğrayan, köyleri yıkılan ve yerinden edilen Arakanlıların yaşadıklarının uluslararası yargı önünde tespit edilmesi anlamına geldiğini belirtti. Yüksel, Bangladeş'teki kamplarda 900 binden fazla Arakanlı Müslümanın yaşadığını söyledi.
Yüksel, mağdurların yıllardır sürdürdüğü adalet arayışına ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:
'Yıllardır sürdürdükleri adalet mücadelesi, bu kararla tarihi bir karşılık bulmuştur.'
Divanın soykırım kastını değerlendirirken operasyonların hedefini, yıkılan köyleri ve üst düzey askeri yetkililerin açıklamalarını dikkate aldığını aktaran Yüksel, terörle mücadele gerekçesinin soykırım sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını ifade etti.
Gambiya'nın Myanmar'a açtığı davanın geçmişi
Gambiya, 11 Kasım 2019'da İslam İşbirliği Teşkilatının desteğiyle Myanmar aleyhine dava açtı. Başvuruda, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiği ileri sürüldü.
Divan, 23 Ocak 2020'de Myanmar'a Arakanlıları korumaya ve davayla ilgili delillerin yok edilmesini önlemeye yönelik geçici tedbirler uygulanması talimatını verdi. Myanmar'ın Divanın yetkisine ilişkin ön itirazları 22 Temmuz 2022'de reddedildi.
Yargılamanın esasına ilişkin duruşmalar 12-29 Ocak 2026'da yapıldı. Dava sürecinde 11 devlet de Soykırım Sözleşmesi hükümlerinin yorumlanmasına ilişkin müdahillik başvurusunda bulundu.
Karar Myanmar'a hangi yükümlülükleri getiriyor?
Divan, Myanmar'ın sözleşmeye aykırı fiillerden makul biçimde şüphelenilen kişileri soruşturmasını, gerekli görülmesi halinde kovuşturmasını ve cezalandırmasını kararlaştırdı. Benzer ihlallerin tekrarlanmaması için güvence verilmesi ve sözleşme yükümlülüklerini hayata geçirecek mevzuatın çıkarılması da istendi.
Karar, yerinden edilen Arakanlıların güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde yaşadıkları yerlere dönebilmeleri ve ailelerin yeniden birleşmesi için önlemler alınmasını da kapsıyor. Myanmar'ın mağdurlara verilen zarar için tazminat ödemesine hükmedilirken miktarın ve ödeme yönteminin sonraki aşamada belirlenmesi kararlaştırıldı.
Myanmar'ın aldığı telafi önlemleri ile tazminatın miktarı ve yöntemine ilişkin raporu karar tarihinden itibaren iki yıl içinde Divana sunması gerekiyor.
Yüksel'in Gazze davasına ilişkin değerlendirmesi
Yüksel, Arakan soykırım kararı ile ortaya konulan hukuki değerlendirmelerin Gazze'de Filistinlilere yönelik fiillerin incelenmesi bakımından da önem taşıdığını savundu. Özellikle soykırım kastının deliller üzerinden değerlendirilmesi ve üst düzey yetkililerin açıklamalarının incelenmesine dikkat çekti.
Bu değerlendirme, Myanmar hakkında verilen hükmün başka bir davada otomatik olarak aynı sonuca ulaşılacağı anlamına geldiği yönünde bir karar içermiyor. Divanın Myanmar dosyasındaki hükmü, Gambiya ile Myanmar arasındaki uyuşmazlığa ilişkin bulunuyor.


