Ali Çandır’dan Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi Değerlendirmesi
Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Kasım ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Tarım-GFE’nin Kasım ayında aylık yüzde 1.84 olarak ilan edildiğini belirten Çandır, “Bu rakam, endeksin ilk ölçülmeye başlandığı 2015 yılından bu yana Kasım ayları ortalamasının (2.14) yüzde 15 altında kaydedilmiştir. Ortalama altı bir yükseliş olmasına rağmen bu sayı, son 10 yılın en yüksek 4. Kasım ayı artışı olmuştur” şeklinde konuştu.
Yıllık Artış ve Aylık Değişim
Tarım-GFE’nin Kasım ayında yıllık yüzde 34.24 oranında ilan edildiğini ifade eden Çandır, “Bu yıllık rakam, son 10 yılın Kasım ayları ortalamasının (33.49) üzerine çıkmıştır. Ortalama üstü ilan edilen bu rakam, son 10 yılın en yüksek dördüncü Kasım ayı artışı olmuştur. Ayrıca, 2025 yılının da en yüksek ikinci rakamı olmuştur. Tarımsal girdi fiyatları enflasyonu, 10 yıllık Kasım ayı ortalamalarına göre aylıkta ortalama altı ve yıllıkta ise ortalama üstü artış göstermiştir” değerlendirmesini yaptı.
Aylıkta En Yüksek Artış Enerjide
Kasım ayı Tarım-GFE’nin alt kalemlerine bakıldığında, tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık yüzde 1.96 ve yıllık yüzde 35.49 artış olduğunu kaydeden Çandır, “Kasım ayları itibariyle bu rakamlar, aylıkta ve yıllıkta 2021 yılından sonraki en yüksek seviyeler olmuştur” dedi. Çandır, Kasım ayında tohumda aylık yüzde 1.66, enerjide yüzde 4.51, gübrede yüzde 1.39, ilaçta yüzde 1.14, veteriner hizmetlerinde yüzde 0.44, yemde yüzde 1.64 ve diğer kalemlerde ise yüzde 0.68 artış yaşandığını belirtti. Ayrıca, tohumda yıllık yüzde 37.99, enerjide yüzde 26.95, gübrede yüzde 46.09, ilaçta yüzde 19.38, veteriner hizmetlerinde yüzde 65.49, yemde yüzde 34.58 ve diğer kalemlerde ise yüzde 40.09 oranında artış yaşandığını ifade etti. Çandır, tarımsal yatırıma katkıda bulunan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık yüzde 1.10 ve yıllık yüzde 27.01’lik artış ilan edildiğini söyledi.
Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi
Kasım ayı tarımsal üretici fiyat endeksi Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde 1.56 düştüğünü bildiren Çandır, “Bu rakam, 10 yıllık Kasım ortalamasının (2.58) oldukça altında kaydedilmiştir. Yıllıkta ise yüzde 31.45 ile 10 yıllık ortalamanın (26.34) üzerinde açıklanmıştır. Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar açısından son bir yıllık eğilim; genel olarak üretici aleyhine gelişmiştir. Ancak Mayıs, Haziran ve Eylül aylarında lehte olan durum Ekim ve Kasım aylarında tekrar üretici aleyhine dönmüştür” değerlendirmesinde bulundu.
Yurtdışı Üretici Enflasyonu
Yurtdışı üretici enflasyonu YD-ÜFE’nin Kasım ayında aylık yüzde 1.02 ve yıllık yüzde 31.19 arttığını kaydeden Çandır, yurtiçi üretici enflasyonu Yİ-ÜFE’nin aylık yüzde 0.84, yıllık yüzde 27.23 oranında ilan edildiğini belirtti. Çandır, “Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 0.20 ve yıllık olarak yüzde 27.44 artış göstermiştir. Bu durum, Kasım ayında tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun, tarımdan daha düşük seyrettiğini ortaya koymaktadır” ifadelerini kullandı.
Tüketici Enflasyonu
Kasım ayında üretici kesimdeki bu enflasyon oranlarına karşılık, tüketici enflasyonu TÜFE’nin aylık yüzde 0.87, yıllık yüzde 31.07 oranında arttığını belirten Ali Çandır, “Son 20 yıllık Kasım ayı ortalamalarının aylıkta yüzde 1.25 ve yıllıkta yüzde 18.54 seviyelerinde olduğunu hatırlarsak manşet enflasyonun hala ne kadar yüksek seyrettiği daha iyi anlaşılır. Ayrıca, Kasım ayında ilk kez aylık TÜFE, ortalama TÜFE’nin altında kaydedilmiştir” değerlendirmesinde bulundu.
Tüketici Gıda Enflasyonu
Tüketici tarafındaki gıda enflasyonunun Kasım ayında aylık yüzde 0.69 azalırken, yıllık yüzde 27.44 arttığına dikkat çeken Çandır, “İşlenmemiş gıda enflasyonu ise Kasım’da aylık yüzde -3.33 ve yıllık yüzde 19.42 düzeyinde ilan edilmiştir. Yaş meyve-sebze enflasyonu ise aylık yüzde -6.09 ve yıllık yüzde 8.03 artış olarak belirtilmiştir. Bu rakamlar, ilk kez karşılaşılan değerler olarak veri setine dâhil edilmiştir. Tüketici tarafındaki bu sayılar, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun altında bir enflasyona tüketicilerin maruz kaldığını göstermektedir. Böyle bir durum ise aslında sürdürülebilir değildir” dedi.
İhlas Haber Ajansı
