Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Diplomasisi
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yürüttüğü diplomatik çalışmalar sonucunda, ABD'nin Denver kentinden Türkiye'ye iade edilen Smyrna Antik Kenti kökenli mermer heykel başı, İzmir Arkeoloji Müzesinde sergilenmeye başladı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan eserin iade sürecini sosyal medya hesapları üzerinden duyurdu. Denver Sanat Müzesi koleksiyonunda bulunan eserin Smyrna Antik Kenti kökenli olduğu bilimsel verilerle teyit edildi. Bakan Ersoy, 1934 tarihli raporlar ve uzman incelemeleriyle eserin Smyrna Agora kazılarından geldiğini belirtti. Müze ile kurulan iş birliği sayesinde eser evine kavuştu.
İade Süreci ve Bilimsel İncelemeler
ABD'nin Colorado eyaletine bağlı Denver'deki Denver Sanat Müzesi, Anadolu kökenli olduğu belirlenen mermer heykel başını iade etme isteğini Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne bildirdi. Müze yetkilileri, eserin Smyrna Agora kazılarından elde edildiğini vurguladı. Heykel başının, 1946 ile 1948 yılları arasında İstanbul'da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy'nin eşi Marie Therese Macy'nin malikanesinden 1989 yılında bağış yoluyla müze koleksiyonuna dahil edildiği bilgisi paylaşıldı. Bakanlık uzmanlarınca yapılan incelemelerde bu veriler de doğrulandı.
Efes-Smyrna Atölyesinin Ürünü
Eserin Anadolu kökenli olduğu ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı, uzmanların bilimsel incelemeleri ve arşiv kayıtlarıyla kesin olarak ortaya kondu. Türkiye tarafından eserin iadesi resmi olarak talep edildi ve yürütülen süreç uluslararası iş birliği ile sonuçlandı. Smyrna Antik Kenti Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda, heykel başının Theodosius Dönemi heykel sanatıyla ilişkili olduğu belirtildi. Eserin Efes-Smyrna bölgesinde faaliyet gösteren bir atölyenin ürünü olduğu kaydedildi.
Erkek Portresinin Özellikleri
Yüksekliği 25 santimetre olan mermer heykel başı, M.S. 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Erkek portresi olarak tanımlanan eserde boyun kısmının kırık ve eksik olduğu görülüyor. Heykelde saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenirken, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirgin hale getirildi. Kısa sakallı portrede gözlerin izleyiciye yöneldiği ve yüz hatlarında güçlü ifade unsurlarının bulunduğu tespit edildi. Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Türkiye'ye getirilen eser, kökeni ve tarihi anlamı dikkate alınarak İzmir Arkeoloji Müzesinde sergilenmeye başlandı.
Uluslararası İş Birliğinin Önemi
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz, Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un belirlediği hedeflere ulaşmak için yoğun çaba sarf ettiklerini ifade etti. Türkiye'deki akademik camia, kolluk kuvvetleri ve diplomatik temsilciliklerle ortak bir sistem oluşturduklarını belirten İnceciköz, kaçakçılıkla mücadelede dünyada kuralları koyan ülke konumunda olduklarını dile getirdi. Ayrıca, eserin iadesinde bilimsel yayınların önemine dikkat çekerek, Denver Sanat Müzesi idaresinin süreçteki yapıcı tutumunun eserin doğduğu topraklara dönüşünü sağladığını kaydetti.
Erken Hristiyanlık Dönemine Ait
Smyrna Antik Kenti Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy, heykelin Agora'da bir kaide üzerinde yükseldiğini belirtti. Aynı döneme ait kitabelerde İsidoros adlı bir valinin onurlandırıldığını dile getiren Ersoy, bu portrenin söz konusu valiyi temsil ediyor olabileceğini ifade etti. Eserin ciddi yüz ifadesi ve yukarı bakan göz bebekleri ile erken Hristiyanlık dönemi stilini yansıttığını sözlerine ekledi.