Çanakkale Savaşları’nın yaşandığı Tarihi Gelibolu Yarımadası’nda bir asır sonra restorasyon çalışmalarıyla ayağa kaldırılan, Çanakkale Boğazı’nı geçmek isteyen itilaf devletlerinin 3 Kasım 1914’te ilk bombaladığı yer olan ilk şehitlerin verildiği Seddülbahir Kalesi Avrupa’nın en prestijli müzecilik programlarından biri olan European Museum of the Year Award (EMYA) 2026’ya aday gösterildi.
IV. Mehmet’in annesi Hatice Turhan Sultan tarafından yaptırılan Seddülbahir Kalesi, 17. yüzyıl kalesidir. Tarihin en kanlı savaşları arasında yer alan ve Mehmetçiğin kahramanlığı sayesinde ’Çanakkale Geçilmez’ destanının yazıldığı Çanakkale Savaşları’nda, Gelibolu Yarımadası’ndaki Seddülbahir Kalesi, boğazın güvenliğinde çok kritik bir rol oynamıştır. 109 yıl önce ’yedi düvel’e karşı Mehmetçik ile beraber mücadele eden kale, isabet eden top atışları nedeniyle gazi duruma düştü.
Çanakkale Boğazı’nı geçmek isteyen itilaf devletlerinin gemilerinden atılan top mermileri ile büyük hasar gören Tarihi Gelibolu Yarımadası’ndaki Seddülbahir Kalesi, geçen bir asırlık zaman diliminde doğa koşulları nedeniyle tahrip oldu. Harap durumda olan kaleyi yeniden hayata kazandırarak, açık hava müzesi haline getirmek amacıyla Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından 2015 yılında başlatılan restorasyon ve çevre düzenleme çalışmaları tamamlandı. 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin 108’inci yıldönümünde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ziyarete açıldı. Seddülbahir Kalesi Müzesinde, ziyaretçilere kalenin 17. yüzyıldan günümüze kadar olan tarihi hakkında bilgiler verilmekte. Ziyaret edenler, Çanakkale Savaşları’nın ilk şehitlerinin bulunduğu kabristanı ziyaret etme imkanı buluyor ve 1915 Çanakkale Savaşları’nın bu kalede yaşanan bölümlerini, o döneme ait savaş malzemelerini, belgeleri inceleyebiliyor. Seddülbahir Kalesi’nin restorasyon ve kazı çalışmaları sırasında elde edilen Osmanlı asker künyeleri, Fransız cep saati, Osmanlı el bombası, Krupp topu namlu temizleme aparatları, Fransız ve Senegal asker palaları, Osmanlı mavzer süngüleri, Osmanlı süngü kını, Osmanlı palaska barutluğu, Osmanlı, Fransız ve Avustralya asker üniforması kol düğmeleri, mermiler ve Fransız mühimmat sandığı ile savaşın izleri yaşatılmakta.
Seddülbahir Kalesi’nin Avrupa’nın en prestijli müzecilik programlarından biri olan European Museum of the Year Award (EMYA) 2026’ya aday gösterilmesini değerlendiren Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, “Çanakkale Tarihi Alan’da bulunan Seddülbahir Kalesi, Avrupa’da yılın en iyi müzesi ödülüne aday oldu. Kültür ve Turizm Bakanımız Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un da açıkladığı üzere, Haziran ayında İspanya’da gerçekleştirilecek olan yarışmanın sonucunda Seddülbahir Kalesi’nin Avrupa’da yılın en iyi müzesi ödülünü kazanacağını düşünüyoruz. Tarihi Alan Başkanlığı olarak çok heyecanlıyız, ayrıca çok iddialıyız. Zira Tarihi Alan Başkanlığı olarak Çanakkale’deki bütün tarihi mekanları özgülüklerini koruyarak ancak modern bir perspektifle ziyarete açıyoruz ve tüm tarihi mekanlara müze konseptiyle işlev veriyoruz. Bugüne kadar pek çok başarılı iş ortaya koyduk” dedi.
Seddülbahir Kalesi’nin tarihi bir derinliğe sahip olduğunu vurgulayan Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, “Elbette Seddülbahir Kalesi’nin tarihi derinliği var. Seddülbahir Kalesi, yüzyıllar boyunca Çanakkale Boğazı’nın girişinde, Çanakkale Boğazı’na muhafızlık yapmış tarihi bir yapıdır. Aynı zamanda Seddülbahir Kalesi, Çanakkale Savaşları sırasında gazi olan, büyük savaşa tanıklık eden, o büyük zaferi yaşamış bir mekandır. Tarihi Alan Başkanlığı olarak restorasyonundan sonra 2023 yılında Sayın Cumhurbaşkanımızın katılımlarıyla hizmete açtığımız Seddülbahir Kalesi, kısa sürede oldukça fazla ziyaretçi çekmiş ve o manevi atmosferi yansıtan bir müze haline gelmiştir. İç kısımları çok özgün bir şekilde sergilenmiş ve düzenlenmiştir. Bu durum ilgili otoriteler tarafından değerlendirilerek Avrupa’da yılın en iyi müzesi ödülüne EMYA’ya aday gösterilmiştir. Umuyorum ki hem Çanakkale’nin hem de Türkiye’nin yüzünü ağartacak bir ödülle, Avrupa’nın en iyi müzesi ödülüyle döneriz ülkemize. Biz de Tarihi Alan Başkanlığı olarak büyük bir mutluluk duyarız. Tüm çalışmalarımızda Kültür ve Turizm Bakanlığımızın, Sayın Cumhurbaşkanımızın her daim desteğini hissediyoruz. Çanakkale Tarihi Alanı’nı dünyanın en iyi korunmuş, en büyük açık hava müzesi haline getirmeyi hedefliyoruz” şeklinde konuştu.
Seddülbahir Kalesi yapımında bir kadın dokunuşu olduğunu ve bunun da kalenin özelliğini artırdığını belirten İsmail Kaşdemir sözlerine şu şekilde devam etti:
“Seddülbahir Kalesi aynı zamanda bir savunma yapısı olarak bir hanımefendi, bir kadın tarafından yaptırılmıştır. Bu, Türk tarihinde çok önemli bir noktadır. 4. Mehmet’in annesi Hatice Turhan Sultan tarafından inşa ettirilmiş bu kalenin, yıllar boyunca hem Çanakkale Boğazı’na muhafızlık yapmış, hem de Mehmetçiğin ayak izlerine sahip olmuş, tarihi hatıraları duvarlarında barındıran bir mekan olmuştur. Dolayısıyla Seddülbahir Kalesi’nin bir kadın tarafından yaptırılmış olması kalenin önemini artırmaktadır.”
Seddülbahir Kalesi
Çanakkale’nin Eceabat ilçesine bağlı Seddülbahir Köyü’nde yer alan, 1. derece arkeolojik-askeri-harp tarihi-kentsel sit alanında bulunan Seddülbahir Kalesi, Gelibolu Yarımadası’nın en güney ucunda bulunmaktadır. Kale, Tarihi Alan içerisinde olup Boğaz’a girişte Ertuğrul (Cape Helles) ve Morto Koyları arasında kalan burun üzerindedir. Seddü’l-bahr yani ’denizin seddi’ anlamına gelen yaklaşık 22 bin metrekarelik alanda konumlanmış olan kalenin, Venedik saldırılarına karşı 17’nci yüzyılda, Osmanlı tarihinde kadın olan ilk banisi (yaptıranı) ile inşa edilmiş olması açısından önemi büyüktür. Hatice Turhan Sultan (IV.Mehmed’in annesi) tarafından 17. Yüzyılda inşasına başlanmıştır. Kale, topografik durumu nedeniyle asimetrik düzensiz bir plan özelliği taşımaktadır. Kalenin dört köşesinde birer, kuzeybatı köşesinde de bir olmak üzere toplamda 5 burcu bulunmaktadır. Bu burçlar birbirleriyle sur duvarlarıyla bağlıdır. Kale, güneydoğudan kuzeybatıya doğru 3 kademeli sur ile hisar peçesi oluşturmaktadır.
