Hatay’da 7 yıl boyunca arayarak bulduğu ‘Hatay Sarısı’ cinsi ipek böceklerini yaşatmak için ömrünü adayan Emel Duman’a Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ödülü verildi.
Yayladağı ilçesi Bozlu Mahallesi’nde yaşayan 59 yaşındaki Emel Duman, ninesinden öğrendiği ipek böcekçiliğini yaşatarak gelecek nesillere aktarıyor. Depremden önceki dönemde Defne ilçesi Harbiye Mahallesi’nde evinde ipek böceği yetiştirirken, depremle birlikte ipek böceği yumurtalarının yüzde 95’ini kaybetti. İpek böceklerinin kalan kısmını koruyarak üretmeye devam eden Duman, zamanla koza örmeye başlayan böceklerin türünü çoğaltmayı başardı. Elde ettiği ipek böceğinden ‘Hatay Sarısı’ üreten Duman, bu iplikten değişik kumaşlar ve aksesuar ürünler üretiyor. Türkiye’nin yerel ırklarından biri olan Hatay Sarısı’nı yaşatmak için 7 yıl süren bir arayışta bulunan Duman, sonunda yaşlı bir adamda bu türü bulmayı başardı ve Hatay Valiliği’nin de desteğiyle Hatay Sarısı’na Coğrafi İşaret alındı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kentin tescilli ürünü Hatay Sarısı’nı yaşatmak için hayatını adayan Duman’a “Yaşayan İnsan Hazinesi” ödülü takdim edildi.
“Bizler Hatay Sarısı kozalarını hatırlayıp, 7 yıl aramalarımızı sürdürdük”
Türkiye’nin tescilli yerel üç ırkından biri olan Hatay Sarısı’nı bulmak için 7 yıl süren arayış içinde olduklarını belirten Emel Duman, “Burası bizim ipek üretim çiftliğimiz. Dünyada gerçekleştirilen üretimin yüzde 97’si beyaz koza, yüzde 3’ü sarı koza ve o sarı kozaların hepsi endemik türlerdir. Hatay Sarısı da ülkemizde tescilli olan üç yerel ırktan biridir. Bu yüzden oldukça kıymetli, endemik bir türdür ve 1970’lerde teşvikten çıkarıldığı için üretimden düşmüştü. Dolayısıyla tamamen kaybolmuş olduğuna inanılıyordu. Bizler Hatay Sarısı kozalarını hatırlayıp, tam 7 yıl aramalarımızı sürdürdük. Ne yazık ki umudumuzu yitirdiğimiz anda, ticari amaçla bakmayan, sadece yumurtadan çıktıkları için onlara kıyamayıp besleyen çok yaşlı bir amcada bulduk. Oradan tekrar hayata döndürdük. Bu çalışmayı gerçekleştirirken bilimsel çalışmalarla da buna katkı sağladık. Son olarak çok şükür, Hatay’a coğrafi işareti taçlandırdık. Bu durum bizi son derece mutlu etti ve büyük bir öneme sahip. Zira maalesef piyasada ‘Hatay Sarısı’ diye satılıp, gerçekte Hatay Sarısı olmayan birçok ürün mevcuttu. Bu nedenle insanlara daha güvenilir bir seçenek sunulacak ve artık bunun denetimi yapılacak. Gerçek Hatay Sarısı değerini bulacak ve insanların üretmesi için teşvik oluşturacak” dedi.
“Hatay Sarısı aksesuar olarak da çok dokuyoruz; şal, fular, atkı gibi ama kumaş olarak da tercih ediliyor”
Hatay Sarısı’nın ipeğe dönüşüm sürecini anlatan Emel Duman, “Hatay Sarısı işlemesi oldukça zahmetli bir süreç içeriyor. İpek kozası yumurtasından çıkıyor ve kendisi on bin kat büyüyen bir canlı. Uyku döneminde 30 gün boyunca 4 kez uyuyarak deri değiştiriyor. Otuzuncu günün sonunda doğadan topladığımız sağlıklı çalıları onların yaşam alanlarına bırakıyoruz. Onlar da o çalılara tırmanıyor. İpek böceği, kendi etrafında kozayı örüyor. Ardından kelebek olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle, kelebekler çıktıktan sonra kozaları topluyoruz ve önce elyafa dönüştürüyoruz. Elyaftan sonra ipliğe geçiyoruz. İplikten sonra ise dokumaya girişiyoruz. Fiyat talebe göre değişiyor. Aksesuar olarak da oldukça fazla dokuyoruz; şal, fular, atkı gibi ürünler üretiyoruz ama kumaş olarak da tercih ediliyor. Talebe göre ürünü nasıl değerlendireceğimize karar veriyoruz. Ancak el yapımı olması ve kalitesinin üst seviyede olması, diğer ürünlerden ayıran en önemli özellik. Bu nedenle piyasadaki diğer ürünlerden biraz daha pahalı diyebiliriz. Alt ürün fiyatı olarak bin 500 TL ile 10 bin TL arasında değişen ürünler mevcut” ifadelerini kullandı.
İhlas Haber Ajansı
